TS Nguyễn Minh Tuyên

1. BỆNH CHẾT NHANH
Trong những năm gần đây, giá hạt tiêu rất cao và ổn định, vì vậy cây tiêu đã trở thành một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao ở Việt Nam. Chính vì vậy, việc mở rộng diện tích và đầu tư thâm canh tự phát cho cây tiêu không ngừng tăng lên. Đó cũng là yếu tố góp phần làm dịch hại có điều kiện phát triển, nhất là bệnh chết nhanh trên cây tiêu. Đây là một trong những loại bệnh hại làm tốn nhiều chi phí cho người sản xuất và làm nhiều nhà vườn điêu đứng, nếu không biết áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật.

- Tác nhân: Bệnh chết nhanh do một loại nấm có tên khoa học là Phytophthora spp. gây ra.

- Triệu chứng và tác hại: Nấm bệnh gây hại trên lá, chùm quả, thân, rễ, nhưng phổ biến nhất là ở phần thân nằm trong đất, nơi tiếp giáp với mặt đất. Khi bệnh tấn công vào các bộ phận trên mặt đất như cành, lá, sẽ làm các bộ phận này rụng nhưng vẫn còn xanh. Lá và đốt cành có thể héo khô cùng với dây tiêu. Khi nấm bệnh tấn công vào phần thân trên mặt đất, hay thân ngầm và rễ cây, sẽ làm thân, rễ bị thâm đen, hư thối, sờ thấy trơn nhớt và có mùi khó chịu. Sau đó, sẽ làm cây tiêu chết rất nhanh trong vòng 5-7 ngày. Triệu chứng tiêu bị chết nhiều được thấy rõ vào đầu mùa khô (khi ẩm độ trong không khí và đất xuống thấp). Những năm mưa nhiều và kéo dài, bệnh thường gây hại nặng và lây lan nhanh, đôi khi thành dịch, làm tiêu chết hàng loạt.

- Phòng trị: Diễn biến bệnh trên vườn tiêu rất nhanh, thường khi lá bắt đầu rụng hay héo thì nấm đã ăn sâu vào bên trong và đã phá hoại các bộ phận của cây. Vì vậy đối với bệnh này, phòng bệnh phải được xem là biện pháp quan trọng hàng đầu và cần áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp mới quản lý được. Sau đây là một số biện pháp chính đã được nhiều bà con vận dụng và đã quản lý hiệu quả bệnh chết nhanh cho tiêu:

- Chế độ nước: Cần thiết kế hệ thống tưới và tiêu khoa học để quản lý nước thật tốt. Cụ thể là cần thoát nước triệt để trong mùa mưa, không để nước đọng, không để nước chảy tràn từ vườn này sang vườn khác, từ trụ tiêu này sang trụ tiêu khác, mương tưới và mương tiêu nước phải riêng biệt, các trụ tiêu cần có bồn riêng để tránh lây lan bệnh.

- Chế độ ánh sáng: Trước khi vào mùa mưa, nên tỉa lá sâu bệnh, tỉa bớt dây lươn cho thoáng trụ tiêu, cắt tỉa cây che bóng, cây choái sống hợp lý để cả vườn thông thoáng. Chú ý phần gốc tiêu cần thông thoáng, không được che phủ rơm rác...

- Chế độ dinh dưỡng: Cần bón cân đối NPK, hợp lý các loại phân, tránh dư đạm. Bón đủ phân chuồng cùng các loại vi lượng cần thiết như POLY FEED để cây khỏe mạnh. Sử dụng CALCIUM NITRATE để giảm độ chua đất, giúp rễ phát triển.

- Bảo vệ bộ rễ khỏi bị thương tổn: Khi chăm sóc, bón phân thì tránh làm xây xát hay làm đứt rễ tiêu, xử lý sâu hại trong đất (như sùng, ve sầu, mối...).

- Thuốc phòng trị: Để phòng trừ bệnh này có thể sử dụng luân phiên một trong 3 loại thuốc sau:

+ TREPPACH BUL 607SL, pha 50ml/16 lít nước hoặc 300ml/100 lít nước. Nên phun hoặc tưới phòng ngừa 3 lần/năm (vào đầu, giữa và cuối mùa mưa). Phun ướt đều tán lá hoặc tưới vào khu vực gốc rễ. Kiểm tra vườn tiêu thường xuyên, để phát hiện và xử lý thuốc kịp thời cho trụ tiêu bị bệnh và các trụ tiêu đứng gần trụ bị bệnh.

+ ALPINE 80WG, pha 40g/bình 16 lít nước, hoặc 250g/100 lít nước. Phun hoặc tưới phòng ngừa 3 lần/năm (vào đầu, giữa và cuối mùa mưa). Phun ướt đều tán lá hoặc tưới vào khu vực gốc rễ tiêu.

+ MEXYL MZ  72WP, liều lượng 2,0 kg/ha (pha 50-70g/ bình16 lít nước hoặc 300-450g/100 lít nước). Phun ướt đều tán lá hoặc tưới vào khu vực gốc rễ.

+ Thường xuyên kiểm tra vườn tiêu, nếu phát hiện cây chớm bị bệnh thì cần sử dụng thuốc 5-7 ngày/ lần cho đến khi cây phục hồi. Chú ý tưới thuốc cho các cây đứng gần cây bị bệnh, đặc biệt các cây đứng ở vị trí đất thấp hơn cây bị bệnh.

Trong sản xuất, đã có nhiều nhà vườn do quá tin theo sự quảng bá quá mức thực tế của một số sản phẩm, mà không xem xét hiệu quả kỹ thuật và kinh tế của chúng, vì vậy đã phải chi phí một khoản tiền quá lớn, mà không làm tăng năng suất, làm giảm thu nhập của gia đình.